KOUDE OORLOG

1.

a. Wat bedoelden politieke leiders na WOII met ‘Nooit meer München’?

Nooit meer een dictator zijn zin geven in de hoop een dreigende oorlog af te wenden; nooit meer 'appeasement', zoals tijdens de Conferentie van München in 1938.

b. ‘München 1938’ heeft het wantrouwen van de USSR ten opzichte van het Westen aangewakkerd. Leg uit.

De conferentie deed Stalin vermoeden dat GB en Frankrijk samenspanden met Hitler en Mussolini tegen de Sovjetunie. Stalin was immers niet uitgenodigd, terwijl Duitsland - met de inname van Sudetenland - richting de grens van de Sovjetunie oprukte. In ieder geval leken GB en Frankrijk de 'Drang nach Osten' wel best te vinden.

2.

In een scène van de Russische film ‘De Grote Vaderlandse Oorlog’ inspecteert Churchill

een erewacht van Russische soldaten. De Russische commentator zegt daarbij: ‘Waar is het tweede front, vroegen de ogen van de Russische soldaten.’

Wat werd bedoeld met ‘het tweede front’?

Een invasie van de Britten en Amerikanen in West-Europa, zodat Duitsland daar troepen naartoe zou moeten sturen, waardoor de Russische troepen aan het oostfront wat lucht zouden krijgen.

3.

De ‘Poolse kwestie’ bestond uit drie deelproblemen: de regering, de Oder-Neissegrens en ‘Warschau’. Geef bij elk van die drie problemen uitleg.

De Sovjetunie had een 'Poolse regering' in Warschau geïnstalleerd, terwijl de Amerikanen en Britten de rechtmatige Poolse regering (in ballingschap) wilden laten terugkeren. De door de Russen in het zadel gezette Poolse regering was niet democratisch - naar Westerse maatstaven - gekozen.

Stalin had een deel van Polen bij het Russische grondgebied gevoegd en Polen een deel van het Duitse grondgebied gegeven; daardoor was een nieuwe Duits-Poolse grens ontstaan, langs de rivier de Oder en het riviertje de Neisse. De Amerikanen en Britten waren het niet met deze grenswijzigingen eens.

De Sovjettroepen (het Rode Leger) hadden geen poging ondernomen om in te grijpen toen de Duitsers het verzet in Warschau keihard neersloegen. Waarschijnlijk vond Stalin het prima dat die verzetshaard met de grond gelijk werd gemaakt, aangezien het Poolse verzet zich later ook tegen de Russen had kunnen keren.

4.

Welke drie afspraken van Jalta & Potsdam leidden al snel tot een verkilde betrekking van de SU met zijn Westerse bondgenoten?

In de bevrijde landen moeten de regeringen democratisch gekozen worden; Duitsland moet een economische eenheid blijven; grenswijzigingen alleen met toestemming van de bevolking / geen annexatie van grondgebied. (Ook mogelijk: de opdeling van Berlijn in bezettingszones.)

5. In de natuur is het zo dat elke leegte of vacuüm onmiddellijk gevuld wordt; kennelijk geldt die natuurwet ook in de internationale politiek. Welke twee geostrategische ‘leegtes’ waren in 1945 ontstaan?

Oost-Europa (bevrijd van de Duitse troepen) en het Verre Oosten (bevrijd van de Japanse troepen en de voormalige kolonisatoren).

6.

Het Marshallplan was een onderdeel van de containmentpolitiek. Leg uit.

Waar communisten gewapenderhand aan de macht kwamen of dreigden te komen, konden de Amerikanen 'met goed fatsoen' militair ingrijpen (Trumanleer), maar stel dat een communistische partij via de democratische weg aan de macht zou komen, zoals in Europa denkbaar was... Dan stonden de Amerikanen - als voorvechters van de democratie - machteloos. Bovendien konden ze bevriende Westerse landen niet zomaar binnenvallen. Die situatie moest dus voorkomen worden. Vanuit de gedachte dat welvarende mensen minder geneigd zijn om op de communisten te stemmen dan arme, werd geld in de Europese economieën gepompt (Marshallhulp). Armoede is immers de voedingsbodem van het communisme.

7.

a. Welke landen zijn de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad?

VS, Rusland, China, Frankrijk en Engeland (UK).

b. Welke leden van de Veiligheidsraad hebben het vetorecht?

De vijf permanente leden.

8.

Zet de volgende letters (A t/m G) in de juiste volgorde.

[A] Blokkade van Berlijn

[B] oprichting van de NAVO

[C] oprichting van het Warschaupact

[D] oprichting van de DDR

[E] oprichting van de BRD

[F] invoering van de D-Mark

[G] de BRD wordt lid van de NAVO

F, A, B, E, D, G, C.

10.

In de VS ontwikkelde zich een ware heksenjacht op communisten aan het begin van de jaren vijftig. Door welke gebeurtenis in het verre Azië was die heksenjacht (onder leiding van senator McCarthy) op gang gekomen?

China was communistisch geworden / Korea-oorlog.

11.

Vertaling van de tekst in de tekening: ‘Je kunt zien hoe Noord-Korea werd binnengevallen.’

a. Wat is de spottende visie/analyse van de tekenaar?

De Noordkoreaan 'draait de zaken om', hij doet voorkomen alsof zijn land door Zuid-Korea is aangevallen, terwijl het omgekeerde het geval is. Volgens de tekenaar doorzichtige propaganda.

b. Hoe was de tweedeling van Korea in 1945 tot stand gekomen?

Na de Japanse bezetting was de Sovjetunie het noorden binnengemarcheerd, de VS het zuiden.

c. Het waren troepen van de VN die de Zuid-Koreaanse dictator te hulp schoten tegen de Noord-Koreaanse agressor. Leg uit waarom de USSR geen veto uitsprak.

De USSR boycotte de Veiligheidsraad (nam dus geen zitting) vanwege de kwestie Taiwan.

d. Van welk land kreeg Noord-Korea steun?

China.

e. Ook in Europa had deze oorlog gevolgen. Breng de oprichting van een Duits leger - tien jaar na WO II - en het Warschaupact in verband met de Korea-oorlog.

Uit vrees dat in Europa een soortgelijke situatie zou kunnen ontstaan als in Korea (bijvoorbeeld door de Russen gesteunde DDR-troepen die de BRD binnenvallen), werd een BRD-leger opgericht (de Bundeswehr) en werd de BRD lid gemaakt van de NAVO. Als reactie op dat laatste richtte de USSR het Warschaupact op.

12.

Ten tijde van de Cubacrisis moesten de leiders van de twee nieuwe supermachten, Chroestsjov en Kennedy, beducht (bevreesd) zijn voor hun prestige in de wereld; zij konden zich geen mislukking in de internationale politiek veroorloven. Kennedy zat in zijn maag met het Varkensbaai-incident; Chroestsjov voelde zich bedreigd in zijn leiderschapspositie (in de communistische wereld) door Mao Zedong. Daardoor werd ‘het spelletje blufpoker’ hard(nekkig) gespeeld.

a. Wat was er gebeurd in de Varkensbaai?

Een mislukte invasie van Cubaanse bannelingen (aanhangers van de voormalige dictator / tegenstanders van Castro), gesteund door de VS, in Cuba.

b. Wie was Mao Zedong?

De communistische leider van China.

c. Kennedy reisde naar Berlijn en sprak de woorden: ‘Ich bin ein Berliner!’ - Naar aanleiding van welke gebeurtenis deed hij dat?

De blokkade van Berlijn door de Russen.

d. Fidel Castro kon redelijk tevreden zijn over de afloop van de Cuba-crisis. Waarom?

De VS beloofde Cuba niet (opnieuw) aan te zullen vallen.

e. De Cubacrisis kreeg een ‘staartje’ (gevolg) in Frankrijk. Leg uit.

Frankrijk trad uit de NAVO en besloot een kernwapenmacht te worden.

13.

a. Wat was de VietMinh?

De verzetsbeweging (overwegend communistisch) tegen de Japanse bezetting van Korea, onder leiding van Ho Chi Minh. De VietMinh wist de Japanners te verdrijven en vocht vervolgens succesvol tegen de Fransen. Na de deling van Korea had de VietMinh de macht in Noord-Korea.

b. Wat was de Vietcong?

De (communistische) verzetsbeweging in Zuid-Korea tegen de door de Amerikanen gesteunde dictator aldaar.

c. Een Amerikaanse historicus: ‘Het was alsof in een tuin het onkruid gewied werd met een bulldozer.’ - Wat bedoelde hij?

Doordat de Amerikanen met een gigantische 'overkill' aan militaire middelen de Vietcong (het 'onkruid') bestreden, verwoestten ze een groot deel van Vietnam (de tuin; vijanden en onschuldige burgers).

d. Robert Kennedy citeerde de Romeinse historicus Tacitus: ‘Zij schiepen een woestijn en noemden het vrede.’ - Wat bedoelde hij?

Wat heb je aan vrede als alles verwoest is / het land een woestijn geworden is? Robert was dus tegen de oorlog in Vietnam.

e. De Vietnamoorlog heeft Amerika 58.000 doden en 300.000 gewonden gekost. - Eind februari 2002 werden geluidsbanden vrijgegeven (tot dan toe geheim gehouden) waaruit blijkt dat een Amerikaanse president de atoombom wilde gebruiken tegen Vietnam en dat ‘godvergeten land’ wilde decimeren. ‘I just want you to think big, Henry, for Christ’s sake!’ zei hij tegen zijn veiligheidsadviseur Henry Kissinger. Wat was de naam van die president?

Nixon.

f. ‘Mylai’ is nog steeds een zwaarbeladen begrip in de VS. Wat gebeurde in Mylai?

Een Amerikaanse patrouille heeft dat dorp (My Lai) platgebrand en de inwoners (inbegrepen kleine kinderen en zelfs baby's) afgeslacht.

g. Welk gevolg heeft de Vietnamoorlog gehad voor de rol van de media tijdens bijvoorbeeld de Golfoorlog? Verklaar je antwoord.

De journalistiek werd aan banden gelegd; verslaggevers werden 'embedded'; journalisten kregen geen vrije toegang meer tot 'het oorlogstoneel'; de informatievoorziening werd door de militaire autoriteiten sterk gestuurd.

14.

De wankele vrede tijdens de Koude Oorlog werd ‘gewaarborgd’ door M.A.D. (Mutual Assured Destruction). Maar die gegarandeerde wederzijdse vernietiging hoefde een ‘shooting war’ niet per se in de weg te staan...

a. Leg het verschil uit tussen de strategie van massale vergelding (massive retaliation) en de strategie van het aangepaste antwoord (flexible response).

b. Vanaf 1977 werden SS20-raketten gestationeerd door de USSR: middellange-afstandsraketten die vanaf 5000 km afstand met grote precisie doelen in West-Europa konden treffen. Door hun grote bereik konden deze raketten achter de Oeral worden geplaatst; onbereikbaar voor de NAVO-raketten in Europa. Het antwoord van de NAVO kwam in de vorm van het NAVO-dubbelbesluit. Wat hield dit besluit in?

c. Zou het plaatsen van kruisraketten (met kernkoppen) in Nederland dit land veiliger maken voor een aanval van de USSR? Tijdens de massale demonstraties in het begin van de jaren tachtig klonk een luidruchtig ‘nee’. Verdedig die afwijzing.