Tijd: 50 minuten | hulpmiddelen: geen

Aantal vragen: 15 | totaal te behalen punten: 73

[2] = Te behalen punten.

Om te beginnen een paar begrippen en gebeurtenissen die al eerder dit jaar behandeld zijn. Het betreft CE-leerstof.

1.

'Deutschland, aber wo liegt es?' - Door MeMo wordt die uitspraak ten onrechte toegeschreven aan Goethe. De uitspraak komt van Friedrich Schiller (1759-1805; uit zijn werk Xenien), maar dat terzijde...

a. [2] Wat wilde Schiller zijn lezers duidelijk maken?

b. [2] Leg het verschil uit tussen het culturele nationalisme van de Duitsers in de 19e eeuw en het staatsnationalisme van bijvoorbeeld de Hongaren of de Grieken in dezelfde eeuw.

2.

Bron 1: 'Deutschland, Deutschland über alles, über alles in der Welt. Wenn es stets zu Schutz und Trutze, brüderlich zusammenhält.' (Duitse volkslied)

Bron 2: 'De hoogste vorm van religie is om het vaderland nog hartstochtelijker lief te hebben dan wetten en vorsten, vaders en moeders, vrouwen en kinderen.' (Arndt)

a. [2] In MeMo staat dat de woorden 'Deutschland, Deutschland über alles' uiting geven aan 'emoties van superioriteit van het Germaanse ras boven andere rassen en volkeren'. Weerleg die onzinnige stelling met behulp van bron 2.

b. [2] Leg het verschil uit tussen patriottisme en nationalisme.

3.

Bron 3: 'Niet door redevoeringen en meerderheidsbesluiten worden de grote problemen van deze tijd opgelost, maar door ijzer en bloed.' (Bismarck)

a. [2] Denk aan cultureel nationalisme en aan staatsnationalisme... Denk aan de kaart van Oostenrijk (ook genoemd het Habsburgse Rijk, de Donaumonarchie en de Dubbelmonarchie)... Denk aan de status van de Oostenrijkse keizer en aan die van de Pruisische koning... Verklaar nu waarom, in Bismarcks ogen, voor het ontstaan van het keizerrijk Duitsland een oorlog met Oostenrijk nodig was. Geef twee redenen.

b. [2] Waarom kwam het Bismarck heel goed uit dat Frankrijk in 1870 Pruisen de oorlog verklaarde?

4.

a. [2] Teken 'de bankschroef' die je in jouw aantekeningenschrift hebt staan en verklaar waarom de Duitse generale staf aan de vooravond van WOI zei: 'Jetzt oder nie!' (Preventieve oorlog...)

b. [2] Teken 'de golf' en verklaar hoe de Romantiek heeft bijgedragen aan het vurige nationalisme dat als een van de oorzaken van WOI beschouwd wordt.

c. [2] Geef drie andere oorzaken voor WOI.

5.

Bron 4: 'Wat wisten bovendien in 1914, na bijna een halve eeuw van vrede, de grote massa's nog van de oorlog af? Ze wisten niet wat hij betekende, en hadden daar ook nooit over nagedacht. De oorlog was toen tot een legende geworden, die juist door de afstand een heroïsche en romantische kleur had gekregen. Men zag hem via de leesboekjes op school en de historische schilderijen als een serie oogverblindende cavaleriecharges met prachtige uniformen, waarbij de heldendood zich alleen maar voordeed in de vorm van een schot direct door het hart, en de hele veldtocht neerkwam op een verpletterende mars naar de overwinning. Een wild en mannelijk avontuur, en de jongens waren zelfs eerlijk bang dat zij deze heerlijk opwindende episode zouden verzuimen; daarom meldden ze zich onstuimig aan, en jubelden en zongen in de treinen die hen naar de slachtbank brachten.' (Stefan Zweig, Die Welt von Gestern)

Bron 5: 'Haje Westhus wordt met een opengescheurde rug weggesleept; bij iedere ademteug zie je zijn long door de wond heen komen. Ik kan hem nog een hand geven. "Het is uit met me, Paul," kreunt hij en bijt van pijn in zijn arm. We zien mannen - die nog leven - terwijl hun schedel weggeschoten is; we zien soldaten lopen wier beide voeten afgeschoten zijn; zij strompelen op versplinterde beenstompen naar een dekking; we zien mannen zonder mond, zonder onderkaak, zonder gezicht... De zon gaat onder; de nacht komt weer; de granaten fluiten; de wereld loopt op zijn eind.' (Erich Maria Remarque, Im Westen nichts Neues)

a. [2] Van cavaleriecharges en prachtige uniformen was al snel geen sprake meer. De Duitse soldaat van WOI werd een 'Feldgrauer' genoemd: iemand die in het veldgrijs gekleed is. Dat kwam door twee belangrijke veranderingen/ontwikkelingen in de oorlogvoering. Noem ze.

b. [2] 'De loopgraven waren de concentratiekampen van de Eerste Wereldoorlog,' volgens Robert Kee. Denk aan de zinloze aanvallen waarbij honderdduizenden de dood ingejaagd werden, aan wat in bron 5 beschreven wordt en aan het feit dat veel hoofdrolspelers uit WOII in de loopgraven van WOI hadden gestaan. Verklaar nu de uitspraak van Kee.

c. [2] Geef twee redenen/oorzaken voor het aanvankelijke enthousiasme van de soldaten. Eén uit bron 5; één uit MeMo/kennis.

6.

'De eeuwige vrede is een droom - en niet eens een mooie droom,' zei generaal Von Moltke. De Duitsers en de andere Europese grootmachten waren zich rond 1900 al aan het wapenen voor een grote oorlog. Aangezien het keizerrijk Duitsland (dé grootmacht op het continent) rekening moest houden met een tweefrontenoorlog, en de toekomstige tegenstanders steeds sterker werden, adopteerde de Duitse generale staf het Von Schlieffen-plan: Frankrijk moest binnen zes weken verslagen worden, zodat Duitsland met een ongedeeld leger ten strijde kon trekken tegen Rusland. Het Russische leger zou ongeveer zes weken nodig hebben om te mobiliseren. (Mobiliseren = de manschappen onder de wapenen roepen / het leger op volle sterkte brengen.)

a. [2] Waarom moest Duitsland rekening houden met een westfront?

b. [2] Waarom moest Duitsland rekening houden met een oostfront?

c. [2] Voor de Centralen werd het in 1915 zelfs een driefrontenoorlog. Hoe kwam dat?

d. [2] De Duitse keizer probeerde op 28 juli de oorlog tussen Oostenrijk en Servië te beperken tot de Balkan; hij wilde een Europese oorlog voorkomen, maar de Russen begonnen al op 29 juli met mobiliseren. Beredeneer waarom het star vasthouden aan het Von Schlieffen-plan door de Duitse legertop en de vrijwel onmiddellijke mobilisatie van Rusland diplomatiek overleg tussen de grootmachten onmogelijk maakte.

7.

[2] Driemaal is scheepsrecht... De Russen moesten zich tweemaal knarsetandend neerleggen bij het Oostenrijkse optreden op de Balkan. Vertel hoe Rusland en Oostenrijk al bijna tweemaal met elkaar in oorlog geraakten - dankzij Servië - voordat in juli 1914 de lont echt in het kruitvat ging.

8.

[2] Het Von Schlieffen-plan gaf de Britten een excuus om zich in de strijd te mengen, maar de echte oorzaken voor de deelname van Engeland zijn van geo-strategische aard. Geef twee van die oorzaken.

9.

a. [2] Door een foute inschatting van Duitsland kon de Entente zich beroepen op haar morele gelijk, waardoor Duitsland na de oorlog als schuldige kon worden aangewezen. Welke fout was dat?

b. [2] De Duitse legerleiding offerde het morele aspect van de oorlog op voor militaire noodzaak. De in 7b bedoelde fout was dus geboren uit een strategische noodzaak. Leg uit.

10.

a. [2] Bij de Entente (ook wel - minder correct - de geallieerden genoemd) kwamen 49 miljoen man onder de wapenen, bij de Centralen 25 miljoen. Toch wisten de Duitsers aan het oostfront te winnen en zich aan het westfront vier jaar lang te handhaven. Een Britse uitvinding, de tank (weliswaar nog heel primitief) maakte uiteindelijk 'het verschil'. Denk aan hoe de strijd gevoerd werd aan het westfront, en verklaar hoe dat primitieve gevaarte voor een doorbraak heeft kunnen zorgen.

b. [1] Noem de vier belangrijkste landen van de Entente, eind 1915.

c. [1] Noem de drie belangrijkste landen van de Centralen.

d. [2] Noem vier landen (soevereine staten) die als een direct gevolg van WOI op de kaart van Europa verschenen.

11.

a. [1] Wat wordt bedoeld met een 'totale oorlog'?

b. [1] Welke reden gaf de VS voor zijn deelname aan de oorlog?

c. [2] De schuldvraag m.b.t. een oorlog is zelden te beantwoorden in termen van zwart en wit. Alle belligerenten zijn grijs. Maar... 'Grey was de kwade genius.' Verdedig die stelling.

Verder terug in de tijd...

12.

a. [2] Rousseau wordt gezien als een van de vaders van het nationalisme. Waarom?

b. [1] Wat verstaan we onder een verlicht despoot?

c. [1] Aanhangers van de Verlichting waren optimistisch van aard. Leg uit.

13.

a. [3] Met betrekking tot het moreel, de discipline en de bekwaamheid bestonden - ten tijde van de Napoleontische oorlogen - grote verschillen tussen het Franse leger en het Britse leger. Leg dat bij elk van die aspecten uit.

b. [1] 'Iedere soldaat heeft een maarschalkstaf in zijn ransel.' Wat bedoelde Napoleon met die uitspraak?

c. [1] Ook m.b.t. de tactiek bestond er een verschil tussen het leger van Napoleon en de legers van zijn vijanden. Leg uit.

d. [2] Jacques de Guibert maakte - met betrekking tot legers - een onderscheid tussen onderdanen en burgers. Leg uit wat hij bedoelde.

e. [1] Guibert verklaarde waarom veel regeringen geen burgerlegers vormden. Hoe luidde zijn verklaring?

14.

a. [2] Wat wordt bedoeld met 'de honderd dagen' van Napoleon?

b. [2] Geef de twee doeleinden van het Wener Congres / Congres van Wenen.

c. [2] Leg uit hoe het liberalisme voortkwam uit de Restauratie.

d. [1] Wat was de Heilige Alliantie?

15.

a. [2] Geef vier belangrijke hervormingen die Napoleon doorvoerde.

b. [2] Het verzet tegen Napoleon in de bezette gebieden groeide... Geef vier oorzaken.

EINDE TOETS