Oktober 2009 | OPKALEFATEREN, OPZOUTEN

Stel je staat in een dierenwinkel. Je koopt – ofwel redt – een lief ratje dat anders aan een valk of arend in een ‘zoo’ (dierentuin dus) gegeven zou zijn. Een ander ratje wordt voor de grijpvogel geworpen. Zijn dood is jouw schuld. Stel je redt een hert of ever van een jager. Een ander dier zal diens prooi worden. De jacht verbieden? Dan zullen de gezonde en sterke dieren te lijden hebben onder honger en ziekten – de gevolgen van overbevolking – bij gebrek aan roofdieren. Stel je biedt de helpende hand aan hongerende Afrikanen in een tentenkamp… De natuur selecteert, en natuurlijk zou de mens – wanneer hij ingrijpt – selectief moeten zijn. De zwakken erbovenop helpen, door middel van voedselhulp of anderszins, begraaft de sterkeren onder een verstikkende laag van armlastigen en kansarmen. Geconfronteerd met uitzichtloosheid in een kunstmatig op de been gehouden samenleving, zullen veel ‘doeners’ hun heil zoeken in asociale, onethische of zelfs criminele activiteiten. Zie de Somalische piraten.

Dat moge allemaal zo zijn, maar zelfs in het Darwin-jaar, nu wij meevaren in het kielzog van HMS Beagle en opnieuw doordrongen worden van ‘the struggle for live’ en ‘the survival of the fittest’, is praten over selectie binnen de soort een taboe. De gedachte alleen al… Het sociaal-darwinisme van bijna een eeuw geleden heeft immers diepe wonden geslagen; de littekens op de menselijke ziel zijn nog niet vervaagd. De strijd en de selectie vonden destijds in het ‘verborgene’ plaats (slagvelden en kampen ver weg, afgeschermd door propaganda en censuur), maar eenmaal aan het licht gekomen, was het besef van ‘nabijheid’ schier onverdraagbaar: de eigen politici en ambtenaren als daders; medeburgers als slachtoffers… Niet te verdragen, want de mens is – net als de rat – een sociaal dier. ‘Ben, you’re always running here and there…’ Dat zong Michael Jackson. toen hij nog zwart was, over zijn ratje. En: ‘Ben, most people would turn you away [...] I’m sure they’d think again if they had a friend like Ben.’

De wereld is een dorp geworden; we hebben overal vrienden. De zalige onwetendheid heeft schipbreuk geleden, dankzij de moderne media. Wie naar Gerard Joling wil kijken, krijgt ongevraagd een tsunami-tussendoortje; wie zich verheugt op Gooische Vrouwen, moet ook een aardbeving of epidemie wegslikken. Wie wil weten of Balkenende president van Europa gaat worden, moet uitgemergelde Afrikaantjes, terrorisme en uitstervende diersoorten voor lief nemen. Hoewel de mens een verbazend vermogen heeft om de werkelijkheid buiten te sluiten en ‘dingen’ niet te willen zien of te weten, kan hij niet langer de ogen sluiten voor de ellende en de ‘verelendung’ van talloze medemensen; hoe vreemd zij ook zijn. Trouwens ‘talloos’? Ze hebben wel degelijk een getal gekregen: een miljard mensen schijnt honger te lijden; 27 miljoen van de soort homo sapiens (volgens andere criteria 200 miljoen) leven als slaaf. Er worden ook getallen losgelaten op de niet aflatende stroom kansarme en kansloze illegale immigranten die de grenzen van Europa en de VS weten te overschrijden, daarmee niet alleen de overheden, maar ook de inheemse burgers voor het blok zettend: wij moeten laveren tussen mededogen en rede.

Over laveren en Somalische piraten gesproken… Heeft dat trutje nu wel of niet toestemming gekregen om de wereld rond te zeilen? Gisteren deed de rechter uitspraak, maar ik heb die dag – bij wijze van hoge uitzondering – geen Journaal of Nieuws gezien, noch naar de radio geluisterd. Laura Dekker heet zij. Waarom deze meid zoveel publiciteit heeft gekregen? Dat heeft weinig te maken met een eventuele prestatie, te weten het vestigen van een record: het gaat hier om de verantwoordelijkheid van de ouders én van de maatschappij. Eerst even haar toekomstige avontuur in het juiste licht zetten: de jongste persoon die solo rond de wereld zeilde, heet Mike Perham. Geboren op 16 maart 1992, stak hij eind 2006 solo met zijn ‘Cheeky Monkey’ (een toepasselijke naam voor dat schip) de Atlantische Oceaan over. Aankomst 03/01/07. De jongen was dus 14. In november 2008 vertrok hij opnieuw. Op 27 augustus 2009 kwam hij terug in zijn vaderland, 17 jaar oud, na een solozeiltocht rond de wereld. Vóór hem had een Amerikaanse knaap (ook 17, maar net iets ouder) hetzelfde gepresteerd, maar het record stond op naam van de Britse boy sailor Seb Clover (die was 15).

En toen kwamen de meiden… De Australische Jessica Watson (16) navigeerde haar jacht, begin september 2009, echter binnen 24 uur tegen de onverzettelijke stalen wand van een vrachtschip uit Hong Kong. Het was een proefvaart, dus wellicht vertrekt zij alsnog voor de beoogde wereldreis. En nu dus de Nederlandse Laura Dekker… Het blijft na-aperij. En ten koste van wat? Daarover moest de rechter een uitspraak doen. Daarbij wil ik direct aantekenen dat de pappie van Mike de hele reis in de onmiddellijke nabijheid is gebleven op een ander schip. Men vergeet te vaak dat tienerhersenen nog niet volgroeid zijn, en dat de prefrontale cortex nog in ontwikkeling is. Juist dat deel van de hersenen hebben we nodig om te kunnen plannen (dus gevolgen van ons handelen te kunnen overzien), impulsieve neigingen als zodanig te herkennen en gedrag te beheersen. Dat een meisje buiten de relatief zeer veilige Nederlandse samenleving bloot staat aan allerlei gevaren (een jonge jongen trouwens ook), staat buiten kijf. Na Superman kwam Superwoman; na Batman (en Robin) kwam Batgirl… Enzovoort. Laura is geen Lara Croft (Tomb Raider) en het zou goed zijn als ‘girls everywhere’ beseffen dat verkrachters, rovers, piraten en ander boeventuig niet terugdeinzen voor een hooghartige blik van een übermeid, en zich ook niet – anders dan op tv – in hun kruis laten trappen.

Zeilen, de zeven zeeën… Ik heb net een verbijsterende docu gezien over onze planeet. Een groot deel van het plastic afval dat ‘wij’ produceren komt in de oceanen terecht. Waar de zeestromen samenkomen, heeft zich – onder water – een eiland van kunststof gevormd dat zo groot is als Frankrijk en Spanje samen. Het plastic verbrokkelt en erodeert tot kleine deeltjes en fragmenten. Volgens de documakers heeft (vrijwel) iedere vis en (vrijwel) elke vogel plastic in de maag. (En geen klein beetje!) Nóg zorgwekkender: al dat plastic in de oceanen geeft chemische stoffen af die ongezond zijn voor dier en mens. Een van die stoffen is anti-androgeen, dat wil zeggen: testosteronverlagend. Aangezien het masculineren in de baarmoeder plaatsvindt onder invloed van testosteron, baren zwangere vrouwen die blootgesteld zijn aan die anti-androgene chemische stof, androgyne (deels vrouwelijke) jongetjes. Die stof zit ook in het materiaal van PET-flessen, en het schijnt zo te zijn dat de inhoud van een PET-fles niet veilig is. Onderzoekers beweren dat jongetjes die uit een ‘PET-baarmoeder’ komen, later niet tevreden zullen zijn over het formaat van hun piemel. Plastic helpt mee aan de feminisering van onze maatschappij, zullen we maar zeggen. Eindelijk antwoord op de vraag waardoor het aantal echte jongens en echte mannen zo schrikbarend is afgenomen in de rijke Westerse landen. Nederlandse mannen… Dat de kwaliteit van hun zaad de afgelopen decennia sterk is verminderd, wisten we al. Dat er een oorzakelijk verband was met milieufactoren, lag voor de hand. We mogen plastic bijschrijven op het lijstje. Chemicaliën lekkende flessen; de jongen als onbedoelde labrat…

Dat we ratjes in de politiek hebben, zal voor niemand een verrassing zijn. Ongelooflijk wat we in ethische zin accepteren van onze bewindslieden en volksvertegenwoordigers. Paul Tang heet hij. Dit PvdA-kamerlid lekte de inhoud van de Miljoenennota naar Frits Wester en daarmee naar alle media. Was dat nou zo erg? Ja!! Balkenende had hem en de anderen namelijk nadrukkelijk en herhaaldelijk gevraagd om ditmaal eindelijk eens de kaken stijf op elkaar te houden. Wees dan een vent en zeg: ‘Jammer, Jan-Peter, maar ik wil niet aan dat verzoek voldoen, dus geef mij de stukken niet ter inzage.’ Neen, Paulus de politieke kabouter ging stiekem een wit voetje halen bij een parlementair journalist. Kortom: hij is het vertrouwen van kabinetsleden niet waard. Iemand die klaarblijkelijk gespeend is van eergevoel en ethisch besef, is vooral het vertrouwen van het volk niet waard. Als fractievoorzitter van de PvdA had ik hem onmiddellijk een trap onder zijn kont gegeven. De laan uitgestuurd dus.
Gelijk maar even naar een andere PvdA’er. Ik ga het hier (nu) niet hebben over DSB, maar aan één uitspraak van Wouter Bos kan ik niet in alle gemoedsrust voorbij gaan. Hij reageerde op een bewering van Dirk Scheringa; deze verzekerde ons dat zijn bank kapot gemaakt was, en gered had moeten worden door Bos en de zijnen. Bos: ‘Als iemand verdrinkt, verdrinkt hij niet doordat hij niet gered wordt, maar doordat hij niet kan zwemmen.’ Ja, hoor eens, zo weet ik er nog een paar. Ik zal nu even niet vallen over het ‘dattie’ van Wouter, in plaats van ‘dat hij’, want zijn hele uitspraak – in de zin van stelling – is onzinnig. Als iemand vermoord wordt, sterft hij niet doordat hij niet gered wordt, maar doordat hij niet… kan vechten? Als Afghaanse vrouwen nog steeds onderdrukt worden, komt dat niet doordat ‘onze jongens’ in NAVO-verband falen, maar doordat die vrouwen hun mannen geen knietje geven. Als Afrikaantjes verhongeren, creperen zij niet doordat zij niet gered worden, maar doordat… En zo zijn we weer bij het begin van dit stukje. De cirkel is rond.