DE MACHTIGSTE MAN…

‘De machtigste man van de wereld’… Het is een bespottelijk cliché dat telkens weer door nieuwslezers en verslaggevers gebruikt wordt voor de president van de VS. Nu dus Obama. Hij zit inmiddels een jaar in het Witte Huis. Natuurlijk is de Amerikaanse president niet (!) de machtigste man op deze planeet. Ja, hij is opperbevelhebber van de ‘machtigste’ armee ter wereld; een leger dat heel sterk is, volgens de Amerikaanse propaganda op Discovery Channel en National Geographic. Een leger dat overigens een weinig roemrijk verleden heeft, dat ook het afgelopen decennium slecht presteerde, en dat als een loden last op de Amerikaanse begroting drukt. Obama is uiteraard alleen in naam opperbevelhebber: hij zal braaf luisteren naar de generaals die niet voor niets Westpoint hebben gedaan. Kan Obama een land de oorlog verklaren en zijn wanstaltig grote krijgsmacht op de vijand afsturen? Niet zonder toestemming van het congres. Wat mag hij dan wel?

De Amerikaanse president heeft betrekkelijk weinig macht in zijn eigen land, want de Verenigde Staten zijn een federatie, een bondsstaat. Californië bijvoorbeeld (het belangrijkste land), wordt ‘geregeerd’ door Schwarzenegger, niet door Obama. De federale overheid, met Obama aan het hoofd, is enkel verantwoordelijk voor aangelegenheden die meerdere deelstaten betreffen en in de grondwet geregeld zijn. Vandaar dat elke Amerikaanse president zich haast om voor de tv-camera’s te verschijnen zodra er iets spannends in het buitenland gebeurt. De buitenlandse politiek – met defensie – is immers wél zijn domein. Jazeker, als vertegenwoordiger van een van de grootste economieën (met een gigantische, niet te bevatten schuldenlast…) heeft Obama veel invloed; als baas van de mannen in het Pentagon boezemt hij beslist enig ontzag in. Maar machtig als persoon? De Chinezen hebben hem – en daarmee de hele VS – onlangs ondiplomatiek op zijn nummer gezet. ‘Geschoffeerd’ is het juiste woord.

Eigenlijk is Sarkozy machtiger dan Obama. De Franse president kan, zonder toestemming te vragen en zonder verantwoording af te leggen, het geduchte Franse Vreemdelingenlegioen inzetten. (De beste militaire eenheid ter wereld.) Daar kraait geen haan, ofwel geen kiesgerechtigde naar. De legionairs zijn in Frankrijk, Afrika en Zuid-Amerika gestationeerd. Sarkozy beheerst – anders dan Obama – zowel de buitenlandse als de binnenlandse politiek van zijn land. Hij zwaait de scepter. En vergeet niet: Frankrijk heeft – naast een eigen kernmacht – een permanente zetel (dus met vetorecht) in de Veiligheidsraad. Putin is veel machtiger dan Obama. Hetzelfde geldt voor de Chinese leider. Maar dat willen de Westerse democratieën niet weten; zij snakken naar een wereldleider die salonfähig is.



Enkel een man die in hoogst eigen persoon – in zijn eentje – beslist over leven en dood, over oorlog en vrede, over welvaart, welzijn en ondergang… Alleen hij heeft echte macht. Zo iemand is per definitie een soeverein of een dictator. Hitler en Stalin waren de machtigste mannen van hun eeuw. Zij lieten zich niet wegstemmen; zij grepen de macht en lieten hem niet meer los – tot aan hun laatste ademteug. Democratieën kennen wel zeer invloedrijke, maar geen werkelijk machtige mannen.
Obama is in wezen de baas van een zeer belangrijke multinationale onderneming. Net als eertijds de Heeren XVII van de VOC, kan hij de kanonnen laten bulderen, maar hij is niet meer dan een dienaar van de staat.

Obama bleek niet bij machte om het gevangenenkamp van Guantánamo Bay te sluiten (binnen een jaar); hij kon geen paal en perk stellen aan het bonussensysteem van de Amerikaanse banken; hij kan waarschijnlijk – net als Clinton – niet op tegen de invloedrijke Amerikaanse wapenlobby; hij kan niet opstaan tegen het militair-industrieel complex (een ‘entiteit’ waar Eisenhower al voor waarschuwde); hij kan slechts hopen dat zijn hervormingsplan met betrekking tot de gezondheidszorg door de volksvertegenwoordigers wordt aangenomen… En hij heeft niet kunnen voorkomen dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen ook in de toekomst een zaak zullen zijn van het Grote Geld. Obama kan – volgens peilingen – nog maar rekenen op het vertrouwen van vijftig procent van de Amerikanen; zijn aanhang brokkelt af.

Hoe komt het toch dat wij in het Westen de Amerikaanse president ‘op de troon’ gezet hebben? Dat wij hem gekroond hebben tot ‘keizer van de aarde’ en hem aanbidden als leider van de Westerse wereld? Het antwoord is te vinden in een oeroude Europese (Germaanse) traditie: het geloof in het ‘heil van de koning’. Het welzijn van het volk is verbonden met de bloedlijn van het vorstenhuis. Droit divin en de dynastieke monarchie (‘de koning is dood, leve de koning’). Een overgrote meerderheid van de mensen heeft een schreeuwende behoefte aan iemand die voorbestemd is om de volksgemeenschap te leiden; een verlosser. De ‘vader des vaderlands’, ‘vadertje tsaar’, der Führer… Bij ontstentenis van een schone prins, zoekt men zijn heil (!) bij een charismatisch persoon die dankzij de media een bovenmenselijke gestalte heeft gekregen: een überleider.
Het is zinvol om twee feiten in gedachten te houden: blauw bloed bestaat niet, en zelfs een keizer van het Heilige Roomse/Duitse Rijk (962-1803) was slechts ‘primus inter pares’, de eerste onder zijn gelijken.

Is de USA nog een supermacht? Toen Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, geheel uitgeput na twee wereldoorlogen, zich 65 jaar geleden moesten neerleggen bij de suprematie van de VS en de Sovjetunie, was de keuze simpel: de wrede dictator Stalin (de overwinnaar van het Derde Rijk) of de met dollars strooiende Truman. Ten tijde van de Vietnam-oorlog was de dankbaarheid jegens ‘our great cousins’ nog te groot om ze ‘the cold shoulder’ te geven wegens hun oorlogsmisdaden. De Irak-oorlog werd door Nederland nog gedoogd (niet door Duitsland en Frankrijk), ook al was deze ‘preventieve oorlog’ begonnen op basis van provocatie, evidente leugens en misleiding, en verstootte hij tegen het internationale recht.

Afghanistan… Obama ziet geen andere uitweg dan het sturen van nog meer soldaten. Een zwaktebod? Wacht hem een ‘Tet-offensief’? Laat ons kabinet zich toch nog meesleuren in de zoveelste zinloze strijd van een grootmacht die zwalkt tussen ideologie en geostrategisch opportunisme? ‘Zij schiepen een woestijn en noemden het vrede,’ zei Tacitus. De Amerikanen zijn goed in het scheppen van woestijnen. Duitsland is de grootste exporteur ter wereld en een van de drie grootste economieën; Rusland is op de weg terug als supermacht; China is dé supermacht van de toekomst. Misschien moeten we wat meer naar het oosten kijken.